วิกิพีเดียกับสารานุกรม

จาก LomaMilkyway

วิกิพีเดียคืออะไร

วิกิพีเดียคืออะไร วิกิพีเดียไทย

รูปแบบของวิกิพีเดีย

วิกิพีเดียกับสารานุกรม โครงสร้างของวิกิพีเดีย วิกิพีเดียทำอะไรได้บ้าง

การแก้ไขหน้า

การใช้คำสั่งพื้นฐาน การทำตาราง การใส่รูปภาพ การใช้แม่แบบ การจัดหมวดหมู่ รูปแบบและคำสั่งต่างๆ

โดยปกติหากเรานำซอฟต์แวร์ Mikipedia ซึ่งใช้กับ Wikipedia มาใช้กับงานต่างๆ ที่ต้องการ รูปแบบการบันทึกเนื้อหาอาจจะไม่ต้องกังวลนัก สามารถบันทึกข้อมูลได้ตามวัตถุประสงค์ของการใช้งาน แต่หากมีความประสงค์จะเข้าร่วมเพื่อช่วยเพิ่มหรือแก้ไขบทความที่วิกิพีเดียไทย ให้สารานุกรมไทยออนไลน์ได้ขยายเติบโตใช้งานในวงกว้างขึ้นไปก็จำเป็นที่จะต้องทำความเข้าใจถึงรูปแบบและนโยบายเพื่อให้งานเขียนที่เพิ่มเติมลงไปได้สอดคล้องกับแนวทางของการเป็นสารานุกรม ที่วิกิพีเดียไทยจะมีเนื้อหาบอกที่ค่อนข้างชัดเจนถึงแนวทางสำหรับผู้ที่ต้องการเข้าร่วม เพื่อที่จะให้งานเขียนนั้นได้เกิดประโยชน์เต็มที่ตามรูปแบบของสารานุกรม ดังจะสรุปได้ดังนี้

แนวทางการสร้างงานเขียน

ก่อนการลงมือเขียน สิ่งที่ควรพิจารณาถึงเนื้อหาและงานเขียนที่ตัวเองต้องการสร้างก็คือ

• งานเขียนนั้นมีเนื้อหาเป็นสารานุกรม
  

คำว่ามีเนื้อหาเป็นสารานุกรมนั้นหมายความว่า งานเขียนนั้นจะต้องมุ่งให้ความรู้ และเป็นข้อเท็จจริง ไม่เพียงเฉพาะ แต่ประโยชน์เพื่อความรู้ของตัวเอง และความรู้ที่เป็นเรื่องราวชั่วคราวเฉพาะเวลานั้นๆ แต่ควรเป็นความรู้ที่ใช้ได้กว้างไกลระยะยาวต่อๆ ไป

• กล้าเขียน
  

ปัญหาและอุปสรรคประการหนึ่งสำหรับบางคนที่ทำให้ไม่คิดจะร่วมสร้างงานเขียนในสารานุกรมคือ เพราะคิดว่าเป็นรูปแบบที่ไม่คุ้นเคย ไม่มีความชำนาญทางเทคนิคในการใช้งาน และกลัวว่าจะทำไม่ได้ตามรูปแบบต่างๆ ที่คนอื่นทำไว้ ทั้งที่จริงๆ แล้ววัตถุประสงค์หลักของการสร้างสารานุกรมออนไลน์คือการมุ่งมั่นเพื่อสร้างเนื้อหาที่เป็นความรู้ ดังนั้นองค์ประกอบอื่นๆ ไม่ใช่เรื่องสำคัญที่จะต้องทำให้ได้มาตรฐาน ที่วิกิพีเดียไทย หรือที่วิกิพีเดียภาษาอื่นๆ ทุกๆ คนพร้อมใจกันร่วมช่วยแก้ไขตามที่ตนเองถนัด เพื่อให้งานเขียนแต่ละบทความนั้นได้รูปแบบที่ใช้ได้ตามต้องการ รูปแบบการร่วมมือเพื่อช่วยเขียนไม่เพียงแต่จะต้องเขียนเนื้อหาเท่านั้น คนที่มีความชำนาญในเรื่องการช่วยปรับแก้รูปแบบก็ถือว่ามีส่วนร่วมในการสร้างสารานุกรมที่วิกิพีเดียเช่นเดียวกัน

• มีความเป็นกลางทางเนื้อหา

โดยรูปแบบของสารานุกรมคือความรู้ที่เป็นข้อเท็จจริง ดังนั้นงานเขียนในลักษณะที่มุ่งมั่นและโน้มเอียงทัศนคติไปในทางใดทางหนึ่ง หรือมุ่งก่อให้เกิดการวิพากษ์วิจารณ์ตัดสิน การเลือกผิดเลือกถูก หรือเผยแพร่ทัศนคติที่เป็นเรื่องบวกเรื่องลบใดจึงไม่เข้าข่ายที่จะนำเสนอได้

• ไม่ละเมิดลิขสิทธิ์

ปัญหาเรื่องละเมิดลิขสิทธิ์ถือเป็นเรื่องสำคัญและจริงจังอย่างยิ่งสำหรับการร่วมสร้างงานเขียนในวิกิพีเดีย เพราะฉะนั้นก่อนลงมือเขียนควรทำความเข้าใจในเรื่องของการละเมิดลิขสิทธิ์ให้ดี ที่วิกีเดียไทยมีข้อแนะนำอธิบายไว้เกี่ยวกับ เขียนอย่างไรไม่ให้ละเมิดลิขสิทธิ์

• เปิดให้คนอื่นช่วยแก้ไขได้

เพราะรูปแบบหลักของการสร้างสารานุกรมออนไลน์คือ การร่วมสร้าง้อมูลที่เป็นความรู้ ดังนนงานเขียนใดๆ ที่มีในวิกิพีเดียจึงถือว่าทุกคนมีสิทิ์เข้าร่วมในการช่วยแก้ไขหรือเพิ่มเติมเนื้อหาในส่วนที่ยังไม่สมบูรณ์ ในกรณีที่ความเห็นหรือความเข้าใจในเนื้อหาในส่วนไหนไม่ตรงกันก็จะต้องพิจารณาว่ากันด้วยเรื่องของเท็จจริงและการอ้างอิงอีกที หากมีแนวคิดว่าไม่สามารถให้คนอื่นเข้ามามีส่วนร่วมในงานเขียนได้ จะไม่ถือว่าเป็นลักษณะการสร้างสารานุกรมออนไลน์

อะไรที่ไม่มีลักษณะเป็นสารานุกรมออนไลน์

• ไม่ใช่หนังสือ

ที่กล่าวว่าสารานุกรมออนไลน์ไม่ใช่หนังสือแม้จะเป็นประเด็นสำคัญในเรื่องการให้ความรู้เช่นกันก็คือ ไม่ได้มีรูปแบบตายตัว สามารถแก้ไขได้ ขยายได้ เพิ่มหรือลดหรือเปลี่ยนแปลงได้

• ไม่ใช่การเปิดเวทีวิพากษ์วิจารณ์แสดงความเห็น

ถึงแม้ว่ารูปแบบของสารานุกรมออนไลน์จะเป็นการเข้ามีส่วนร่วมในการช่วยสร้างหลายๆ คน แต่ก็ไม่ได้ให้เป็นเวทีเพื่อเปิดประเด็นในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง และร่วมแสดงความเห็นในลักษณะวิพากษ์วิจารณ์

• ไม่ใช่ที่เผยแพร่ผลงาน

ถึงจะเห็นว่าการสรางสารานุกรมออนไลน์คือการให้ข้อมูลที่เป็นข้อเท็จจริงเป็นความรู้ แต่นั่นหมายถึงความรู้ที่มีอยู่ก่อนมานานแล้ว เป็นที่ยอมรับและมีการอ้างอิงเป็นมาตรฐาน ผลงานวิจัยและการทดลองใหม่ๆ ที่ยังไม่ได้เป็นที่ยอมรับเป็นข้อมูลความรู้ทั่วไปจึงยังไม่จัดอยู่ในลักษณะเป็นสารานุกรม ยกเว้นว่าจะเป็นการนำเสนอความรู้ทางทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับงานวิจัยนั้นๆ ก็ถือว่าเป็นเนื้อหาสารานุกรมได้

• ไม่ใช่โฆษณา

การลงเนื้อหาในสารานุกรมจะต้องไม่อยู่ในรูปแบบกาโฆษณาผลิตภัณฑ์ ถึงแม้ว่าผลิตภัณฑ์นั้นจะเกี่ยวข้องกับความรู้ในเรื่องใดๆ แต่หากเป้าหมายคือการเผยแพร่ให้รู้จักผลิตภัณฑ์ที่เฉพาะเจาะจง โดยเฉพาะเพื่อประโยชน์ทางธุรกิจทั้งโดยทางตรงและทางอ้อมก็จะไม่ถือว่ามีเนื้อหาที่เป็นสารานุกรม

• ไม่ใช่เว็บไซต์ส่วนตัว

เนื้อหาที่จะจัดทำในวิกิพีเดีย จะต้องไม่ใช่การนำเสนอเนื้อหาเรื่องราว หรือสิ่งที่เกี่ยวข้องกับผู้เขียนโดยเฉพาะ เช่นเดียวกับการนำเสนอผลงานส่วนตัว

รูปแบบที่ไม่ใช่สารานุกรม แต่สร้างงานเขียนได้

นอกจากรูปแบบของเนื้อหาที่จัดว่าเป็นลักษณะสารานุกรมโดยตรงแล้ว ยังมีรูปแบบงานเขียนอื่นๆ ที่ให้ข้อมูลความรู้แต่รูปแบบอาจจะไม่ตรงกับลักษณะการเป็นสารานุกรมเสียทีเดียว แต่ก็สามารถร่วมสร้างข้อมูลในรูปแบบต่างๆ ดังที่มีจัดกลุ่มในวิกิพีเดียดังนี้

• เขียนเกี่ยวกับ ตำรา หรือ คู่มือ เช่น ตำราอาหาร คู่มือคอมพิวเตอร์ คู่มือซ่อมรถ เขียนได้ที่ วิกิตำรา (Wikibooks)

• เขียนเกี่ยวกับ คำนิยามศัพท์ พจนานุกรม พจนานุกรมหลายภาษา คำสแลง เขียนได้ที่ วิกิพจนานุกรม (Wiktionary)

• งานต้นฉบับ (ไม่ใช่งานที่ร่วมกันเขียน) เช่น พระราชบัญญัติ รัฐธรรมนูญ รวบรวมได้ที่ วิกิซอร์ซ

---

GFDL: Permission is granted to copy, distribute and/or modify this document under the terms of the GNU Free Documentation License, Version 1.2 or any later version published by the Free Software Foundation; with no Invariant Sections, no Front-Cover Texts, and no Back-Cover Texts. A copy of the license is included in the section entitled "GNU Free Documentation License".